AI ви го дава просекот. Мускултура е тоа што доаѓа пред просекот.

Илузијата на вештачката самоувереност

Денес, повеќето луѓе ги третираат големите AI модели (ChatGPT, Gemini, Claude, Grok) како неутрални пророци. Поставуваат прашање и добиваат одговор што звучи како современ научен заклучок – чист, избалансиран и самоуверено формулиран.

Tаа самоувереност е проблемот.

AI е (непостојано) добар во синтеза на достапното знаење. Но синтезата на постоечкото знаење не е исто што и создавање ново знаење.

И уште поважно: научниот консензус (она што моментално преовладува како прифатен став во науката) доаѓа доцна во процесот, не во почетокот.

Новото знаење секогаш му претходи на консензусот

Новата идеја прво мора да постои за воопшто да може да биде тестирана, реплицирана, критикувана и евентуално да стане консензус. Дури и тогаш кога ќе стане консензус, не значи дека е непробојна. Постојат безброј примери на побиени консензуси.

Токму тука се наоѓа границата помеѓу 2) она што AI може одлично да го сумира и 1) она што човекот мора прво да го забележи, постави како хипотеза и тестира во реалноста.

Вештачката интелигенција е исклучително добра во препознавање и комбинирање на шаблони од огромни количини информации. Но она што е нашироко присутно во достапното знаење природно има поголема тежина од она што е ново, недоволно повторено или кое сè уште не влегло во поширокиот научен дискурс. Затоа AI најчесто го дава просекот на она што е познато.

Кога прашувате AI за нешто што сè уште е на границата на знаењето, често добивате одговор кој е разумен, претпазлив и добро формулиран – но не и одговор кој е чекор пред она што веќе е познато.

Тоа не е морален недостаток на технологијата. Тоа е ограниченост на функцијата.

Мускултура наспроти просекот

Мускултура никогаш не беше градена и не се гради врз просекот.

Од 2018 година, нашите клучни ставови – примарната важност и ефектите на исхраната, вежбањето и сонот врз хормоналната, метаболичката и психофизичката состојба, длабоката поврзаност меѓу квалитетот на спиењето и клеточната регенерација, стратегиите за намалување вишок килограми, градење мускулна маса, ремисија на дијабетес, подобрување на плодноста…, како и отфрлањето на фразата „за сè треба баланс“ како ментален затвор – не беа мејнстрим.

На Балканот, во Европа и нашироко низ светот, за многу од нив речиси и не се зборуваше. Некои од нив дури беа активно отфрлани.

Нашите ставови не произлегоа од собирање гласови од објавени научни трудови. Произлегоа од континуирана едукација и набљудување на реалните резултати кај реални луѓе и воглавно од одбивањето да се чека просекот да нè стигне.

Ова не значи дека ние знаеме сè, а консензусот не знае ништо. Не зборуваме за апсолутни вистини, туку за видливи резултати. Неспорен е фактот дека во консензусот постојат огромни знаења. Но и огромни дупки во знаењата. Плус и финансиски интереси со нечесни игри. Зборуваме за продуктот од тоа: резултатите на консензусот (просекот) се јасно видливи по здравствените статистики, човековото здравје се влошува, бројот на лекарства по глава на жител со децении само расте. Ако ја следите Мускултура веруваме дека сте добро запознаени со нашите резултати.

AI, по својата природа, не може да ја замени таа работа. Може да помогне во неа. Може да пребарува, споредува, сумира, анализира и да помогне во формулирање нови хипотези. Но не може да го живее процесот на континуирано, детално набљудување на реални луѓе и реални резултати. Едноставно речено, AI не живее.

Овој текст не ја негира корисноста на AI, која е неизмерна. Не сме против неговата употреба. Но само затоа што некој земал правосмукалка во рака, не значи дека и одлично ќе смука со правосмукалката.

Кога одредена идеја конечно ќе стане широко прифатена и ќе влезе во литературата, AI ќе биде (непостојано) извонреден во нејзиното објаснување. Но тогаш веќе не зборуваме за идеја пред просекот. Зборуваме за идеја која го стигнала просекот.

Затоа AI не може да го каже со сигурност она што не е сè уште прифатено како консензус или мејнстрим. Може само да го одразува „чекањето“. Кога времето на „чекање“ конечно ќе измине и истите идеи ќе станат „научно поткрепен консензус“, AI ќе ги претстави со истата смирена самоувереност со која претходно се залагал за спротивната позиција.

AI халуцинира + почнува да се храни од самиот себе

Дополнително, постојат и наоди кои укажуваат дека квалитетот на AI во некои сегменти се влошува, бидејќи тој се храни од достапните информации, а во поново време голем дел од достапните информации на интернет се генерирани од AI, па така тој се храни и од самиот себе (наречено Model collapse).

AI дури и редовно халуцинира. Го прашавме дали одредена статија на Мускултура е вистинита, тој вели:

„Статијата, во суштина, вели дека во отсуство на јаглехидрати, мастите во исхраната нема да предизвикаат зголемување на телесната тежина.“

Бидејќи за среќа авторот на статијата е тој што прашува, тој знае што вели статијата. Потоа го прашавме AI: „Кои се точните зборови каде ова е кажано во статијата?“

AI одговара:Значи AI може да изврши најсложени калкулации, но често не знае што точно прочитал. Што е поважно, бидејќи одговорите се понудени со висока самоувереност, читателот нема ни да се посомнева дека тоа не е воопшто содржано во статијата. Вака, халуцинациите на AI водат кон заблуда и без корисникот да е свесен за тоа.

Сите овие недостатоци не се морални недостатоци на технологијата колку што се математички проблеми. Консензусот е најлесниот начин за извлекување податоци од огромни количини текст. Пионерскиот увид е најтешкиот.

Индивидуалниот пристап наспроти статистичкиот консензус

Практичната последица е едноставна. Ако побарате од AI насоки за темите што Мускултура ги развива со години, често ќе добиете измазнета и претпазлива верзија на идеи за кои пошироко почнало да се зборува дури многу подоцна. Тоа се идеи кои овде веќе беа тестирани и усовршувани во време кога речиси никој друг не ни говореше за нив. Сепак верзијата на AI ќе звучи разумно. Но ќе ѝ недостига она што ја прави нашата работа различна: поврзаноста помеѓу идеите, нивното вклопување во функционална целина за индивидуата и искуството што произлегува од долгогодишно следење на резултатите кај реални луѓе. Наместо тоа, добивате ублажувачка претпазливост: „Знаеш, ова не е утврдено од милион институции, сепак треба да се земе со резерва…“

Мускултура постои за спротивната функција – не за да биде спротивна на науката, туку да биде пред просекот, да ги поврзува идеите и да ги претвори во мерлива промена кај реални луѓе и реални животи додека консензусот сè уште се создава или сè уште се спротивставува.

Машината може да го сумира минатото. Може да нѝ помогне да го разбереме сегашното (консензусот). Но новото знаење мора прво да се појави во реалноста за воопшто да има што да биде сумирано. Машината не може да ја замени „лабораторијата“ на континуирано, детално набљудување од кадешто произлегуваат оригиналните тврдења. Таа лабораторија секогаш ќе остане човечка и секогаш ќе му претходи на статистичкиот просек.

Ако го сакате актуелниот просек, AI алатките се одлични. Ако го сакате погледот што веќе функционирал пред да пристигне просекот – на вистинското место сте.